← Overzicht · Prototype · conceptversieStand 13 oktober 2026

Dossier · private handhaving in Nederland

Wat niet meeverhuist

Een bedrijf dat schade verhaalt op winkeldieven is verdedigbaar. Een bedrijf dat festivalbezoekers beboet voor drugsbezit is iets anders. Onderweg verhuisden de taken van de strafketen, maar de waarborgen bleven achter.

Deel 1

Het verdedigbare idee

Wie steelt, veroorzaakt schade. Niet alleen de gestolen waar, maar ook de tijd van personeel dat de dief aanhoudt, op de politie wacht en formulieren invult. In het strafrecht gaat een boete naar de staat en blijft de winkelier met die schade zitten.

Daarom bedacht oud-politieman Arie Jan van Os in 2006 een andere route: de dader civielrechtelijk aansprakelijk stellen. Zijn bedrijf SODA doet dat inmiddels voor vrijwel alle grote winkels en supermarkten, en voor honderden tankstations.

De schaal is groot. SODA werkt voor ruim 13.000 opdrachtgevers, kreeg in 2025 ruim 27.000 meldingen van brandstofdiefstal en zegt in tien jaar €30 miljoen aan schade te hebben verhaald. Ook in België werken ketens als Albert Heijn en Carrefour met SODA. SODA · Mobility Energy · SODA · VRT

€39–60 mln
directe schade door waargenomen winkeldiefstal, 2024
3–4 dagen
per jaar kwijt aan afhandeling, per ondernemer
€242
vast SODA-tarief per winkeldiefstal sinds 14 sept 2026

Bronnen: Kamerstuk 29911-502, SODA.

Deel 2

De verschuiving

Hetzelfde model wordt steeds op nieuwe terreinen toegepast. Leg vier ervan naast elkaar en stel bij elk dezelfde vier vragen. Van links naar rechts verschijnt eerst een boete naast de schade, daarna verdwijnen het slachtoffer en de schade. Wat overblijft is alleen de boete.

Formulier A · vier toepassingen van één modelKlik een kolom of loop er doorheen
← schadeverhaalbestraffing →

ja deels nee feit staat in de bron conclusie oordeel van de maker op basis van de bron open vraag niet openbaar
SODA is ook actief bij geweld in het openbaar vervoer, heling, verzekeringsfraude en internetfraude. Die domeinen zijn in dit prototype nog niet beoordeeld.

De derde vraag in het formulier is het moeilijkst te beantwoorden. Waar het geld blijft, is grotendeels niet openbaar. Dat ontbreken is zelf een bevinding.

Formulier B · waar het geld heen gaatGeen schattingen
Tanken zonder betalenbestuurder → SODA → ?variabel

Vaststaand: SODA int het verschuldigde bedrag plus de kosten van de pomphouder, volgens Nieuws.nl. Wat de pomphouder uiteindelijk ontvangt en wat SODA houdt, is onbekend. De verhouding in de balk is illustratief.

Winkeldiefstalbetrapte persoon → SODA → ?€242

Vaststaand: niet het hele bedrag gaat naar de winkelier, volgens een Kamermotie. Hoeveel wel, is onbekend.

Drugs op festivalbezoeker → ThinkTwice → organisator€350

Vaststaand: de organisator krijgt meer dan de helft, ThinkTwice de rest, volgens NRC via DutchNews. De precieze verhouding is onbekend.

Overige domeinen van SODAvolgens SODA's eigen dienstenpagina's, geraadpleegd 13 oktober 2026
Geweld en overlast in het OVvast bedrag
€313

per incident, voor de vervoerder. Staat los van een eventuele straf.

Gegevens verdachte via de politie

naar wie?niet vermeld
so-da.nl
Parkeerfraudeboetebeding
€300 + schade

Misgelopen parkeergeld en eventuele schade, plus een boete uit de parkeervoorwaarden. No cure no pay.

naar wie?niet vermeld
so-da.nl
Helingschade
€? + aankoop

De opkoper van een gestolen goed vordert het aankoopbedrag plus een schadevergoeding van onbekende hoogte.

naar wie?niet vermeld
so-da.nl
Verzekeringsfraudevast bedrag
€101 / €191 / €532

Voor verloren tijd van de verzekeraar, bovenop de directe schade. Volgens SODA €1,8 miljoen verhaald in 2025.

naar wie?niet vermeld
so-da.nl
Internetfraudeschade
≥ €131 + aankoop

Voor de opgelichte consument: het aankoopbedrag plus een schadevergoeding die meegroeit met het bedrag.

Zaken toegewezen door de politie

naar wie?niet vermeld
so-da.nl

Bij geen van deze vijf domeinen vermeldt SODA welk deel naar de benadeelde gaat en wat SODA zelf houdt. Bij parkeerfraude wordt, net als op het festival, naast de schade een contractuele boete gevorderd.

vastgesteld in een bron niet openbaar
Deel 3

Wat achterblijft

De onderste rij van formulier A is in alle vier de kolommen leeg. Zelfs waar het idee verdedigbaar is, beoordeelt niemand onafhankelijk of het bedrag klopt. Dat is geen toeval: het is precies wat het model sneller en goedkoper maakt.

Rechtsstaat

politie · OM · rechter

Parallelle keten

beveiliging · winkelpersoneel · SODA / ThinkTwice
Gestreept = blijft achter

Hoe dichtbij stond de politie?

De afstand tussen publieke en private keten was niet altijd zo groot als het model suggereert. Een rechter, de Nationale Ombudsman en NRC beschrijven hoe de politie SODA tussen 2016 en 2018 een voorsprong gaf.

  1. 2016
    Pilot. De politie levert automatisch de persoons- en adresgegevens van alle aangehouden winkeldieven in Nederland aan SODA, ook van winkels die geen klant zijn. Wijkagenten wijzen winkeliers op de voordelen van SODA. NRC
  2. Toezicht
    Aan dezelfde tafel. Toezichthouder Stichting DAAD heeft alleen SODA als aangesloten partij. In de Raad van Toezicht zit een coördinator van de politie. De raad ziet geen probleem in de automatische levering. NRC
  3. Eind 2018
    Stop. De automatische levering stopt, volgens een gepensioneerd privacyfunctionaris anderhalf jaar nadat hij intern alarm sloeg. NRC
  4. 2022
    Ombudsman. De politie heeft zich niet behoorlijk gedragen. SODA kon een stevige marktpositie opbouwen door de volledige gegevenslevering, de dubbelrol van een medewerker die voor politie en SODA werkte, en de trage aanpassing door de politie. NRC over het rapport
  5. Mrt 2025
    Rechter. De politie handelde in 2016–2018 onrechtmatig door te veel gegevens met SODA te delen. Zij moet concurrent Overlastregistratie €173.408 schadevergoeding betalen, plus circa €34.000 kosten. Hoger beroep stond toen open. Rechtbank Den Haag

Het oordeel van de rechter en de Ombudsman gaat over het handelen van de politie, niet over SODA. SODA wilde tegenover NRC niet reageren.

Sneller, goedkoper en winstgevender. Juist omdat de waarborgen ontbreken.

Slot

Het minste wat nodig is

Een wettelijk kader

Regels die bepalen wanneer een private partij een sanctie mag innen, en een grens aan wat een vast bedrag mag zijn.

Onafhankelijk toezicht

Geen zelfregulering via de branche, maar een toezichthouder die geen belang heeft bij de inkomsten.

Openbare cijfers

Hoeveel mensen betalen ter plekke, hoeveel weigeren, hoeveel zaken de rechter haalt, en waar het geld blijft.

Open vragen

  • Welk deel van de €242 gaat naar de winkelier, welk deel blijft bij SODA?
  • Wie houdt de aandelen van ThinkTwice, en hoe verhouden de stichting en de vennootschap achter SODA zich?
  • Heeft Stichting DAAD nog steeds alleen SODA als aangesloten partij, en wie zit er nu in de Raad van Toezicht?
  • Is de politie in hoger beroep gegaan tegen het vonnis van maart 2025?
  • Wat antwoordt de minister op de Kamervragen van juli 2026?

Bronnen

AVROTROS Radar — boete op festival AVROTROS Radar — reactie ThinkTwice NRC — politie werkte mee aan SODA-pilot (maart 2025) Rechtbank Den Haag — schadevergoeding Overlastregistratie SODA — dienstenpagina's (overige domeinen) DutchNews, naar NRC Kamervragen Mutluer, juli 2026 Motie Van Dijk/Van der Plas SODA — een bedrijf in beweging SODA — nieuw tarief onderbouwd Kamerstuk 29911-502 Rb. Gelderland 2023:4246 SODA Ticket systeem

Verantwoording

Deze pagina is bedoeld als voorbeeld van visual storytelling. De feiten komen uit de openbare bronnen hierboven. De beoordeling in formulier A en de conclusies geven de persoonlijke mening van de maker weer.

Er is nog geen wederhoor toegepast: SODA en ThinkTwice is niet om een reactie gevraagd.